Ham kumaş, boyaya ve terbiyeye girmeden önce muayene edilir; çünkü tezgâhtan çıkan greige kumaştaki iğne izi, delik, yağ lekesi veya gramaj sapması boya sonrası kat kat daha pahalıya kapanır. Sağlıklı bir kabul akışı üç sacayağına dayanır: yüzey hatalarını sayısallaştıran dört puan muayene, gramaj ve en toleransının ölçümü, bir de renk doğrulaması. Bu üçü birlikte partinin kabul mü ret mi edileceğini belirler.
Ham kumaşta kalite kontrol neden kritik?
Bir hatayı hangi aşamada yakaladığınız, o hatanın maliyetini belirler. Tezgâh çıkışındaki greige kumaşta fark edilen bir dokuma/örgü kusuru yalnızca o topun ıskartaya ayrılmasıyla sonuçlanır. Aynı kusur boya, baskı ve terbiyeden sonra ortaya çıktığında ise ipliğin, örme işçiliğinin ve tüm terbiye adımlarının maliyeti çoktan kumaşa binmiştir; üstelik teslim takvimi de bozulur.
Bu yüzden ham kumaş kalite kontrol, terbiye hattına girecek partiyi baştan süzen bir filtredir. Amaç kusursuz kumaş değil, hangi kusurun kabul edilebilir sınır içinde kaldığını nesnel olarak kayda geçirmektir. KARCEM modelinde iplikten bitmiş kumaşa kadar tek muhatap olunması, bu greige kabul kararının denetlenen boya/baskı/terbiye ağına devredilmeden önce tutarlı biçimde verilmesini sağlar. Ham kumaş aşamasındaki bu erken kontrol, sonraki bütün adımların üzerine inşa edildiği zemindir.
Dört puan muayene sistemi
Dört puan (four-point) sistemi, yüzey hatalarını hatanın boyutuna göre ceza puanına çeviren, sektörde yerleşik bir muayene yöntemidir. Kumaş bir muayene masasında kontrollü ışık altında, kontrollü hızda sarılırken operatör her hatayı işaretler ve uzunluğuna göre puanlar:
| Hata uzunluğu | Ceza puanı |
|---|---|
| 7,5 cm'ye (3 inç) kadar | 1 puan |
| 7,5–15 cm arası | 2 puan |
| 15–23 cm arası | 3 puan |
| 23 cm'den uzun | 4 puan |
Tek bir hataya verilebilecek en yüksek puan 4'tür; kumaş boyunca herhangi bir delik ise büyüklüğüne bakılmaksızın en ağır sınıfta değerlendirilir. Puanlar toplanır ve muayene edilen alana oranlanarak 100 m² başına puan cinsinden bir yoğunluk değerine dönüştürülür. Böylece 500 metrelik bir top ile 2.000 metrelik bir parti aynı ölçekte, adil biçimde karşılaştırılabilir. Eşiklerin nasıl hesaplandığı, kabul sınırının nasıl belirlendiği ve örnek hesap için dört puan muayene ve tolerans sayfasına bakın.
Gramaj (GSM) toleransı
Gramaj, kumaşın birim alan başına ağırlığıdır ve g/m² (GSM) ile ifade edilir. Ham kumaşta gramaj, hem maliyetin hem de nihai tuşenin doğrudan belirleyicisidir; bu yüzden sipariş spekti ile üretilen parti arasındaki sapma dar bir bantta tutulmalıdır. Ölçüm, kumaştan standart bir daire kesici (ör. 100 cm²) ile numune alınıp hassas terazide tartılması ve sonucun m²'ye ölçeklenmesiyle yapılır; temsil için toptan/orta/kenar gibi farklı noktalardan birden çok numune alınır.
Toleransın ± olarak verilmesinin nedeni, örme kumaşta gramajın iplik numarası, örgü sıklığı, en ve terbiye çekmesiyle birlikte değişmesidir. Ham (greige) gramaj ile bitmiş gramaj aynı değildir: terbiye, kompaktlama ve enleme işlemleri m²'deki ağırlığı değiştirir; bu nedenle greige hedef gramajı, istenen bitmiş gramaja göre pay bırakılarak belirlenir. KARCEM'in yayınlı gramaj aralığı 90–700 GSM olup örgü bazında süprem 120–200+, interlok 160–260, ribana 180–320 tipik bantlarda çalışır. Ölçüm yöntemi, greige/bitmiş ayrımı ve hedef belirleme mantığı için gramaj (GSM) rehberi ayrıntılı kaynaktır.
En toleransı ve tüp/açık en
En, örme kumaşta iki biçimde raporlanır: tüp en (yuvarlak örme tezgâhından çıkan, dikişsiz silindir hâlindeki kumaşın yatık ölçüsü) ve açık en (kesilip açılmış, yassı kumaşın kenardan kenara ölçüsü). Sipariş hangi formatta veriliyorsa tolerans da o format üzerinden değerlendirilmelidir; tüp eni açık ene çevirirken kabaca iki katına yakın bir ölçü elde edilir ve bu dönüşüm ölçü tutarsızlığının sık kaynağıdır.
En toleransı ± cm olarak tanımlanır ve gramajla iç içedir: eni daraltmak birim alandaki ilmek sayısını artırıp gramajı yükseltir, açmak ise düşürür. Bu yüzden en ve gramaj tek başına değil birlikte kabul edilir. Ölçüm, kumaş gergisiz ve dinlenmiş hâldeyken, top boyunca birkaç noktadan alınır; kenar kıvrılması (curling) örme yapının doğasında olduğundan ölçüm rulodan belli bir mesafe içeride yapılır. Elastanlı kalitelerde en, gerilim geçmişine duyarlı olduğu için numune kondisyonlaması ayrıca önemlidir.
ΔE<1 renk doğrulaması
Ham kumaş çoğunlukla boyasız gelse de kalite kontrol zincirinin renk halkası, greige onayının hemen ardından gelen boya adımını bağlar; bu yüzden renk toleransı kabul kriterlerinin ayrılmaz parçasıdır. Renk, göz kararıyla değil spektrofotometre ile ölçülür ve hedef renkten sapma ΔE (delta E) tek sayısıyla ifade edilir: değer ne kadar küçükse, üretilen renk hedefe o kadar yakındır.
KARCEM, standart ile parti arasında ΔE<1 toleransını hedefler; bu, eğitimli bir gözün çoğu koşulda ayırt etmekte zorlanacağı bir yakınlık düzeyidir. 20.000+ renk arşivi, tekrar siparişlerde aynı tonu partiden partiye tutturmayı ve laboratuvar dip onayını hızlandırmayı sağlar. Ölçümün nasıl yapıldığı, ΔE'nin ne anlama geldiği ve ışık kaynağına bağlı metamerizm için renk ve delta E sayfasına bakın; renkle birlikte yıkama/sürtme/ışık haslığı da ayrı testlerle doğrulanır.
Parti kabul kriterleri
Bir greige parti, tek bir kritere değil, aşağıdaki eşiklerin tümüne aynı anda uyduğunda kabul edilir:
- Dört puan yoğunluğu: 100 m² başına toplam ceza puanı, sözleşmede belirlenen kabul sınırının altında olmalı.
- Gramaj: Ölçülen GSM, spekteki ± tolerans bandı içinde ve top boyunca tutarlı olmalı.
- En: Tüp veya açık en, sipariş formatındaki ± cm toleransı içinde kalmalı.
- Yüzey ve yapı: Kabul edilemez delik, kaçık ilmek, iğne izi bandı veya sürekli çizgi bulunmamalı.
- Temizlik: Yağ, pas, uçuntu lekesi gibi kirlilikler sınır dışı olmamalı.
- Renk (boyalıysa): Standarda göre ΔE hedef tolerans içinde ve haslıklar geçer düzeyde olmalı.
Bu eşiklerden herhangi biri aşıldığında parti ya reddedilir ya da müşteri onayıyla sınırlı bir sapma payıyla şartlı kabul edilir. Kararın izlenebilir olması için hata haritası, gramaj/en ölçüm noktaları ve renk raporu kayıt altına alınır.
İlgili: çekme testi ve boyut stabilitesi · haslık testleri (ISO/AATCC) · lab dip onay süreci
Sıkça sorulan sorular
Dört puan muayene nedir?
Kumaş yüzeyindeki hataları uzunluklarına göre 1 ile 4 arasında puanlayan yerleşik bir görsel muayene sistemidir. 7,5 cm'ye kadar hatalar 1, 7,5–15 cm 2, 15–23 cm 3, 23 cm üstü 4 puan alır; tek hataya en fazla 4 puan verilir. Toplam puanlar 100 m² başına yoğunluğa çevrilerek farklı parti büyüklükleri adil biçimde karşılaştırılır.
Ham kumaşta kaç puan kabul edilir?
Kabul sınırı sabit bir sayı değildir; kumaş tipine, kalite sınıfına ve müşteri sözleşmesine göre 100 m² başına belirlenen bir eşiktir. Ölçülen yoğunluk bu eşiğin altındaysa parti kabul, üstündeyse ret veya şartlı kabul kapsamına girer. Eşiğin nasıl belirlendiği için dört puan muayene ve tolerans sayfasına bakın.
Gramaj toleransı ne kadar?
Gramaj toleransı sipariş spektinde ± GSM olarak tanımlanır ve örgü tipi ile iplik inceliğine göre değişir. Örme kumaşta gramaj; en, örgü sıklığı ve terbiye ile birlikte değiştiği için tolerans dar ama esnek bir bant olarak verilir. Greige ile bitmiş gramaj farklı olduğundan hedef, istenen bitmiş gramaja pay bırakılarak belirlenir.
En toleransı nasıl belirlenir?
En toleransı, siparişin tüp en mi açık en mi verildiğine göre ± cm cinsinden tanımlanır. Ölçüm kumaş gergisiz ve dinlenmiş hâldeyken, top boyunca birkaç noktadan yapılır. En ile gramaj birbirine bağlı olduğundan ikisi birlikte değerlendirilir; elastanlı kalitelerde numune kondisyonlaması ayrıca önemlidir.
ΔE<1 ne anlama gelir?
ΔE, üretilen rengin hedef renkten sapmasını tek sayıyla ölçen değerdir; küçüldükçe renk hedefe yaklaşır. ΔE<1, eğitimli bir gözün çoğu koşulda ayırt etmekte zorlandığı bir yakınlık düzeyidir. Ölçüm göz kararıyla değil spektrofotometreyle yapılır ve tekrar siparişlerde 20.000+ renk arşivi tonu partiden partiye tutmayı kolaylaştırır.
Ham kumaş nasıl kabul edilir?
Greige parti; dört puan yoğunluğu, gramaj, en, yüzey/yapı bütünlüğü ve temizlik eşiklerinin tümünü aynı anda karşıladığında kabul edilir. Boyalı bir kalite söz konusuysa renk ve haslık kriterleri de eklenir. Kararın izlenebilir olması için hata haritası ve ölçüm raporları kayıt altına alınır.
Parti reddi ne zaman olur?
Belirlenen eşiklerden herhangi biri aşıldığında parti reddedilir; örneğin dört puan yoğunluğunun sınırı geçmesi, gramaj/en toleransının dışına çıkılması veya kabul edilemez delik/leke bulunması. Bazı durumlarda parti tümden ret yerine, müşteri onayıyla sınırlı bir sapma payında şartlı kabul edilebilir. Bu karar da kayıt altına alınır.
Numunede kalite kontrol yapılır mı?
Evet. Seri üretim öncesi 24 saatte çıkarılan numune ve laboratuvar dip onayı, gramaj, en, tuşe ve renk hedeflerinin seriye geçmeden doğrulandığı aşamadır. Numunede onaylanan spek, seri partinin kabul kriterlerinin referansı olur; böylece toplu üretimdeki sürpriz sapmalar en aza iner.
KARCEM ile
KARCEM, kendi yuvarlak örme tezgâhları ile denetlenen boya/baskı/terbiye ağını tek muhatap altında birleştirerek greige kabul kararını iplikten bitmiş kumaşa kadar tutarlı biçimde yönetir. 90–700 GSM aralığı, 12+ örgü tipi, ΔE<1 renk hedefi, 24 saatte numune ve %98 zamanında termin ile kalite kontrol, teslim takviminizi bozan sürprizleri baştan eler. Sertifikalı üretim kapsamı için sertifikalar sayfasına bakabilirsiniz.